Αναζήτηση
 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΔΡΑΜΑ

  ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΔΡΑΜΑ

Το Εκπαιδευτικό Δράμα (Drama in Education) ορίζεται ως μία παιδαγωγική διαδικασία η οποία δανείζεται στοιχεία του θεάτρου και αποσκοπεί σε τρία βασικά σημεία:

1. Την αυτογνωσία (τη γνωριμία του παιδιού πρώτιστα με τον εαυτό του, τη σχέση του με τους άλλους και το περιβάλλον)

2. Τη σε βάθος διερεύνηση κάποιου συγκεκριμένου θέματος (το θέμα μπορεί να είναι κάτι που απασχολεί τα παιδιά μίας συγκεκριμένης ομάδας)

3. Την ενσυναίσθηση (τα παιδιά για να διερευνήσουν ένα θέμα ολικά – σφαιρικά – κατά την διάρκεια ενός δράματος, μπαίνουν σε πολλούς διαφορετικούς ρόλους και βιωματικά ζουν τί σημαίνει να είσαι κάποιος άλλος)

Πέρα από αυτούς τους τρεις βασικούς στόχους υπάρχει σε κάποιες περιπτώσεις και ένας τέταρτος που είναι η επίτευξη της γνώσης σε ένα συγκεκριμένο αντικείμενο-μάθημα. Σύμφωνα με την Heathcote η γνώση επιτυγχάνεται «αβίαστα» μέσα από το δράμα καθώς μπαίνοντας σε ρόλους οι μαθητές ξεπερνούν τον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους προσπαθώντας να επιλύσουν κάποιο πρόβλημα.

Το εκπαιδευτικό δράμα είναι ένα σημαντικό παιδαγωγικό εργαλείο στα χέρια ενός έμπειρου δασκάλου καθώς κατά την διάρκεια ενός δράματος οι συμμετέχοντες μπαίνουν σε ρόλους μέσα σε ένα πλαίσιο παιχνιδιού το οποίο είναι προσυμφωνημένα «μη πραγματικό». Το δράμα λοιπόν δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να πειραματιστούν μέσα από διαφορετικούς ρόλους πάνω σε σημαντικά για τα ίδια θέματα  παρέχοντάς τους προστασία από τις συνέπειες της πραγματικότητας. Αυτή η συμφωνία στο μη πραγματικό περιγράφεται πολύ ωραία στη φράση της Dorothy Heathcote “agreement to the big lie”.  Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι η επιλογή των ρόλων πρέπει να γίνεται πολύ προσεχτικά από τον εμψυχωτή (τον δάσκαλο) καθώς ο ρόλος πρέπει να παρέχει στους συμμετέχοντες την απαραίτητη σωματική και ψυχολογική απόσταση ιδιαίτερα σε κοινωνικά ευαίσθητα θέματα. Για παράδειγμα σε μία περίπτωση που θέλουμε να διερευνήσουμε το bullying στα σχολεία το να πάρει κάποιος το ρόλο του θύματος έχει άλλη δύναμη και ψυχολογική απόσταση από το να πάρει το ρόλο του κοινωνικού λειτουργού που κάνει μία έρευνα πάνω στο θέμα στα σχολεία της περιοχής του.

Αφορμή για την έναρξη ενός δράματος μπορεί να είναι ένα ποίημα, ένα λογοτεχνικό κείμενο, μία φωτογραφία, ένα ημερολόγιο που του λείπουν κάποιες σελίδες, μία τσάντα μισάνοιχτη ριγμένη στο πάτωμα… Μπορεί να είναι κυριολεκτικά οτιδήποτε!

 

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ & ΘΕΑΤΡΟΥ

Το εκπαιδευτικό δράμα δεν στοχεύει στην θεατρική παράσταση αν και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για να επεξεργαστούν σε βάθος οι μαθητές ή οι ηθοποιοί ένα θεατρικό κείμενο. Στο εκπαιδευτικό δράμα δεν υπάρχουν θεατές. Το εκπαιδευτικό δράμα προέρχεται από τη λέξη δράμα ρίζα της οποίας είναι το ρήμα δρω σε αντίθεση με το θέατρο που προέρχεται από την λέξη θέαση. Συνεπώς πυρήνας του εκπαιδευτικού δράματος είναι η δράση. Το δράμα λοιπόν είναι κάτι το δυναμικό, που δημιουργείται μέσα από τη δράση των συμμετεχόντων στο εδώ και τώρα. Είναι δε κάθε φορά διαφορετικό και μη επαναλήψιμο (O’Toole, 2004:7).

Φυσικά το θέατρο και το εκπαιδευτικό δράμα έχουν ομοιότητες. Ένα σημαντικό στοιχείο και στα δύο αυτά είναι η δραματική ένταση η οποία δημιουργεί τη θεατρική ατμόσφαιρα και προκαλεί το ενδιαφέρον των συμμετεχόντων. Χωρίς αυτή δεν θα υπήρχε η μαγεία του θεάτρου, η μαγεία του δράματος. Στο δράμα η δραματική ένταση έγκειται στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι χαρακτήρες κατά την προσπάθειά τους να επιτύχουν το στόχο τους. Όπως λέει και ο John O’Toole «Το δράμα είναι η τέχνη των εμποδίων». Στο θέατρο η δραματική ένταση έγκειται στην απόκρυψη ή στην καθυστέρηση αποκάλυψης κάποιου γεγονότος είτε από τους θεατές είτε από τους χαρακτήρες (οι θεατές ξέρουν αλλά ο ήρωας όχι). Επίσης τόσο στο θέατρο όσο και στο δράμα υπάρχει ο θεατρικός χρόνος που μπορεί να κυλήσει αργά ή γρήγορα, μπορεί να προχωρήσει μπροστά ή να πάει πίσω στο παρελθόν. Ο θεατρικός χρόνος είναι ένα σημαντικό εργαλείο που επιτρέπει να διερευνηθούν σε βάθος συγκεκριμένες στιγμές στο δράμα.

 

ΘΕΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΔΡΑΜΑ 

Υπάρχουν θεατρικές συμβάσεις που χρησιμοποιούνται από το εκπαιδευτικό δράμα κατά την εξέλιξη ενός δρώμενου. Κάποιες χαρακτηριστικές είναι οι εξής:

Καυτή Καρέκλα (Hot Seating or Questioning in Role): Κάθεται κάποιος στην καρέκλα (συμμετέχοντας ή εμψυχωτής σε ρόλο) και οι υπόλοιποι του κάνουν ερωτήσεις σχετικά με το χαρακτήρα του, τις προθέσεις του, τα κίνητρα ή την συμπεριφορά του προς τους άλλους χαρακτήρες του δράματος (Fleming, 2003:88).

Tableau ή αλλιώς photograph, sculpture, freeze frame, wax works, statues: Αυτοί είναι οι όροι που χρησιμοποιούνται όταν έχει ζητηθεί από τους συμμετέχοντες να φτιάξουν μία παγωμένη εικόνα με τα σώματά τους, τις περισσότερες φορές ως μία μικρή ομάδα, για να αποδώσουν μία στιγμή στο χρόνο, μία ιδέα ή για να απομονώσουν ένα συγκεκριμένο στιγμιότυπο του δράματος (Fleming, 2003:85).

Eavesdropping: Αυτή η τεχνική ονομάζεται και ‘spotlighting’ ή «ανοιχτή πόρτα» και αναφέρεται στη διαδικασία όπου όλη η ομάδα είναι μία παγωμένη εικόνα και με την καθοδήγηση του εμψυχωτή ανά μικρές ομάδες ξεπαγώνουν -ζωντανεύουν- και δραματοποιούν μία στιγμή από το δράμα ενώ οι υπόλοιποι παρακολουθούν (Fleming, 2003:89).

Διάδρομος Συνείδησης (Conscience Alley): Οι συμμετέχοντες στέκονται σε δύο σειρές αντικριστά σχηματίζοντας ένα διάδρομο. Ο διάδρομος συνείδησης χρησιμοποιείται όταν ο κεντρικός χαρακτήρας του δράματος βρίσκεται μπροστά από ένα δίλημμα. Περνώντας μέσα από το διάδρομο ο χαρακτήρας ακούει τις συμβουλές που τα άλλα μέλη του ψιθυρίζουν ώστε να βοηθηθεί να πάρει μία απόφαση.

Δάσκαλος σε Ρόλο (Teacher in Role): Ο δάσκαλος μπαίνει σε ρόλο για να δώσει περισσότερη έμφαση στο δράμα, για να χειριστεί το θέμα υπό εξέταση, για να διευκολύνει την εξέλιξη του δράματος και να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να εμβαθύνουν. Ο δάσκαλος μπορεί να πάρει είτε ρόλο εξουσίας (ρόλο με high status) όπου αυτός είναι ο πιο δυνατός από τους συμμετέχοντες και έχει όλη τη γνώση, είτε ρόλο πιο αδύναμο (low status) και κατά συνέπεια να αφήσει περισσότερη πρωτοβουλία  και ευθύνη στους συμμετέχοντες για την εξέλιξη του δράματος. Σε αυτή την περίπτωση ο δάσκαλος δεν έχει όλες τις απαντήσεις και οι μαθητές καλούνται να διερευνήσουν για να βρουν τις απαντήσεις.

Θέατρο της Αγοράς (Forum Theatre): Μια μικρή ομάδα δραματοποιεί μία σκηνή. Κατά την διάρκεια της δραματοποίησης μπορεί οποιοσδήποτε από τους συμμετέχοντες που παρακολουθούν να διακόψει τη σκηνή για να αντικαταστήσει έναν από τους χαρακτήρες και να δώσει μία άλλη έκβαση στο δράμα. Μπορεί να αντικατασταθεί μόνο ένας ή και περισσότεροι χαρακτήρες κατά την εξέλιξη της σκηνής.

Ομαδικός Μονόλογος (Group Monologue): Μία μικρή ομάδα εμψυχώνει ένα χαρακτήρα και όλοι μαζί ως ένας μιλούν και χτίζουν ένα συγκεκριμένο στιγμιότυπο στη ζωή αυτού του χαρακτήρα.

Prepared Improvisation: Δύο ή περισσότεροι συμμετέχοντες προετοιμάζουν μία σκηνή, αφού έχουν δουλέψει πάνω στο χαρακτήρα και τις πιθανές εκβάσεις της, και παρουσιάζουν τον αυτοσχεδιασμό τους στους υπόλοιπους.

 

Εξίσου σημαντικές συμβάσεις του εκπαιδευτικού δράματος - ίσως λιγότερο θεατρικές - είναι οι ακόλουθες:

Χαρακτήρας στον τοίχο (Role on the Wall): Ο εμψυχωτής κάνει το περίγραμμα του κεντρικού χαρακτήρα του δράματος σε ένα μεγάλο κομμάτι χαρτί και οι συμμετέχοντες γράφουν λέξεις, φράσεις, γεγονότα που αφορούν το χαρακτήρα, τη συμπεριφορά του, τις επιθυμίες του, τα συναισθήματά του… Έπειτα αυτή η ομαδική δουλειά κρεμιέται στον τοίχο και όλοι έχουν την ευκαιρία να διαβάσουν τί είναι γραμμένο και έτσι να σχηματιστεί μία ολοκληρωμένη εικόνα του χαρακτήρα.

Meeting: Εντός ρόλου οι συμμετέχοντες καλούνται να κάνουν μία συνάντηση για να συζητήσουν σχέδια, να κάνουν πλάνα, να πάρουν αποφάσεις ή να λύσουν κάποιο πρόβλημα.

Ημερολόγιο/Γράμμα: Τα μέλη της ομάδας εντός ή εκτός ρόλου γράφουν είτε στο ημερολόγιό τους είτε σε ένα γράμμα αντανακλώντας τα συναισθήματά τους ή τις σκέψεις τους προσπαθώντας να διευκρινίσουν τι συνέβει στο δράμα.

 

ΔΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΝΑΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣΗ 

Τέλος πολύ σημαντική για την εξέλιξη του δράματος είναι η ανατροφοδότηση, όπου δάσκαλος και μαθητές εκτός ρόλου μιλούν για το τί συνέβει σε μια συγκεκριμένη δράση. Η ανατροφοδότηση είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιείτε συχνά κατά τη διάρκεια ενός σχεδιασμού εκπαιδευτικού δράματος τόσο για να βεβαιωθεί ο εμψυχωτής ότι οι συμμετέχοντες έχουν καταλάβει τί συμβαίνει όσο και για να μπορέσει το δράμα να εξελιχθεί. Κάποιες φορές κατά την ανατροφοδότηση μπορεί να αναδυθούν άλλα θέματα που απασχολούν τους συμμετέχοντες και έτσι το δράμα μπορεί να πάρει μία διαφορετική τροπή. Επίσης η ανατροφοδότηση διευκολύνει την εμβάθυνση στο θέμα. Κάποιες φορές κατά την διάρκεια της ανατροφοδότησης μπορεί να χρησιμοποιηθεί η δραματική σύμβαση του Ημερολογίου για να αποφορτιστεί συναισθηματικά μία σκηνή.

  

ΠΗΓΕΣ 

Heathcote, D. (2004) Drama as a Learning Medium. Heinemann Portsmouth, NH.

O’Toole, J. (2004) The Process of Drama: Negotiating Art and Meaning. London and New York: Routledge.

Fleming, M. (2003) Starting Drama Teaching. London: David Fulton Publishers Ltd.

 

Βένια Δεληκατερίνη
Ιούνιος 2014